Is prestatiedruk onder middelbare scholieren een stille epidemie aan het worden?

De jeugd heeft de toekomst. Toch staat het welzijn van een groot aantal jongeren al jaren onder druk. Het aantal jongvolwassenen dat stress en prestatiedruk ervaart, stijgt nog steeds volgens een onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos Instituut.  Tussen 2017 en 2021 is het percentage meisjes met emotionele problemen in het voortgezet onderwijs gestegen van 28% naar 43%. Ook nam het aantal meisjes toe met gedrags- en aandachtsproblemen. Ruim de helft van de jongvolwassenen (56%) ervaart prestatiedruk vanuit hunzelf en/of vanuit anderen.

Prestatiedrang geeft de schijn van veiligheid.
De innerlijke druk voelen om te moeten voldoen aan de eisen die je aan jezelf stelt en/of aan de verwachtingen vanuit anderen komt voort uit de angst om te falen. Faalangst maakt je onzeker omdat je het gevoel hebt niet goed genoeg te zijn. Vaak luister je ook nog constant naar een innerlijke stem die je omlaag haalt wat een ontevreden gevoel in stand houdt. Dit geeft een onveilig gevoel in contact met jezelf.

Het ontbreken van innerlijke veiligheid is afhankelijk van de staat van je autonome zenuwstelsel. Die bepaalt of je je veilig en verbonden voelt of bedreigd en machteloos. Wanneer deze angst ervaart, wordt het vecht-, vlucht- of verstarsysteem geactiveerd. Deze automatische reactie helpt je om de situatie te overleven, je lichaam neemt dan emotioneel afstand. Uit zelfbescherming sluit je je hart, voel je je losgekoppeld van je lichaam, je emoties en ontwikkel je veiligheidsstrategieën.

Perfectionisme is zo’n veiligheidsstrategie. Het is een onbewust aangeleerde manier om externe goedkeuring en liefde te verdienen. Zo probeer je controle te houden omdat je ergens diep vanbinnen gelooft: ‘Als ik het allemaal goed doe, dan ben ik veilig’. Meestal leidt dit juist tot het tegenovergestelde effect; het creëert afhankelijkheid van anderen en tegelijkertijd verzwakt de verbinding met je eigen behoeften en verlangens.

Je bent jezelf aan het hertrainen in plaats van fixen.
De onzekerheid is alles behalve een zwakte van je zenuwstelsel en je onrustige brein is ook niet in de war. Dit komt over alsof het zenuwstelsel tegenwerkt en gefixt moet worden. Terwijl je zenuwstelsel en brein doen wat ze horen te doen; ze houden je veilig omdat ze symptomen van gevaar waarnemen. Een ademhalingsoefening kan een geweldig handvat zijn om te resetten als je in een spontane crisis zit, het helpt je even beter te voelen. Toch is de kans groot dat je na verloop van tijd weer terugschiet in het overlevingssysteem, waardoor je in een cirkel blijft ronddraaien.

Vaak wordt dus geprobeerd het zenuwstelsel en het brein op een geforceerde manier te ‘kalmeren’ zonder de werkelijke oorzaak van de onzekerheid aan te pakken. Innerlijke veiligheid ontwikkel je juist door verbinding te maken met die angstige delen in jezelf. Je gaat meewerken met je systeem in plaats van ertegen te vechten. Omdat je nu openstaat voor je innerlijke ervaring, kun je gaan onderzoeken wat je dieperliggende behoefte is achter de angst.

Meer veiligheid in je lichaam, minder angst in je brein.
Je emotionele capaciteit is de innerlijke ruimte die je gevoelsmatig ervaart om in verbinding te blijven met jezelf, juist wanneer je geconfronteerd wordt met uitdagingen, kritiek of afwijzing. Het vergroten van je emotionele capaciteit is één van de meest waardevolle vaardigheden die je kunt leren om je innerlijke veiligheid te versterken. Met als gevolg dat je hersenen helderder en creatiever kunnen denken waardoor je betere, krachtige keuzes kunt maken.

Twee belangrijke pijlers voor het vergroten van je emotionele capaciteit zijn:
• Zelfcompassie. Je toont begrip, vriendelijkheid en zorgzaamheid wanneer je innerlijke strijd of een gevoel van tekortschieten ervaart, in plaats van de pijn negeren of jezelf kwellen met zelfkritiek.
• Zelfregulatie. Je bent in staat je te verbinden met emoties en gevoelens die onveilig voelen omdat je ze als kansen ziet om jezelf beter te leren kennen en te groeien.

Door dit proces transformeert de angst in innerlijke veiligheid wat bijdraagt aan meer:
• Zelfliefde – je accepteert jezelf omdat je weet dat alle delen van jou liefde waard zijn, ook degene waar je minder trots op bent of waar je je voor schaamt.
• Zelfvertrouwen – je begrijpt en zorgt op een positieve manier voor je eigen behoeften en gevoelens. Je hebt de moed om je raakbaarheid te laten zien.
• Veerkracht - je bent in staat om in contact te blijven met je innerlijke kern zodat je effectief kunt omgaan met tegenslagen en flexibel kunt meebewegen met veranderingen.

De training Minder Stress, Meer Succes is speciaal ontwikkeld voor eindejaar havo/vwo middelbare scholieren om je door dit proces heen te leiden. Het is een stapsgewijze ontdekkingsreis om je innerlijke veiligheid op verschillende niveaus (fysiek, emotioneel en mentaal) te verstevigen.

Lees hier meer over de Training Minder Stress, Meer Succes